.

Xây dựng nông thôn mới để phát triển “tam nông” bền vữngKỳ 1: Phát huy vai trò chủ thể của nông dân

Xuất bản: 07:35, Thứ Sáu, 19/08/2011, [GMT+7]
.

Xây dựng nông thôn mới để phát triển “tam nông” bền vữngKỳ 1: Phát huy vai trò chủ thể của nông dân 

 

PTO- Nghị quyết số 26-NQ/TƯ Hội nghị Trung ương IV (khóa X) về nông nghiệp - nông thôn và nông dân xác định: Nông dân là chủ thể của quá trình phát triển và xây dựng nông thôn mới (NTM). Từ đây, nhiều công trình từ sức dân đã và đang hình thành ngày càng nhiều. Tuy nhiên, trong điều kiện người nông dân còn nghèo, đời sống vật chất, tinh thần còn nhiều khó khăn, làm thế nào để phát huy sức dân, để nông dân tiếp tục thể hiện vai trò chủ đạo kiến thiết nông thôn, rút dần khoảng cách giữa thành thị với nông thôn đã và đang là vấn đề đặt ra trong tiến trình xây dựng NTM.

Nhà nước và nhân dân cùng làm GTNT đã góp phần cải thiện bộ mặt nông thôn của tỉnh.

 

 

  •  Những công trình từ sức dân

 

Mấy năm trước, cái tên Trung Sơn gợi cho chúng tôi nghĩ về một vùng đất xa xôi, khó khăn của huyện Yên Lập, bởi vào được với bà con thôn bản vùng cao này phải đi bộ mất cả ngày trời từ trung tâm huyện và con đường độc đạo vào xã là đường mòn men theo rìa núi. Thế nhưng mới gần đây, quay trở lại Trung Sơn tôi hoàn toàn bị chinh phục bởi ô tô đã vào được đến tận trung tâm xã và đồng bào ở những khe Bóp, khe Nhồi… đã có xe máy chạy bon bon. Chủ tịch UBND xã Đinh Văn Lúa phấn khởi: Để có được hạ tầng như hiện nay, bên cạnh sự ủng hộ của Nhà nước là tinh thần đồng sức đồng lòng của người dân trong xã. Nhiều gia đình đã bỏ ra hàng chục công lao động để phá núi, dọn đường.

 

Khi về An Đạo (Phù Ninh) nhiều người phải ngạc nhiên và cảm phục về câu chuyện người dân hiến đất làm đường. Ngay khi có kế hoạch làm tuyến đường hơn 2,5 km nối từ tỉnh lộ 323C vào khu di tích Đình Hoàng Long chạy qua 3 khu dân cư của xã, chính quyền địa phương đã tổ chức họp dân, quán triệt ý nghĩa của tuyến đường với sự phát triển KT-XH chung của xã. Với phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”, sức dân đã được huy động để cùng sự hỗ trợ của Nhà nước làm đường. Cụ Vũ Viết Tắc, 83 tuổi ở khu 2 cho biết: “Ngay khi xã triển khai kế hoạch làm đường và vận động nhân dân, tôi bàn với con cháu ủng hộ ngay. Không chỉ có đường mới mà từ nay đường vào khu di tích Quốc gia của xã cũng thông thoáng và thuận tiện hơn để nhân dân, bà con nhiều nơi có dịp biết đến một điểm đến văn hoá và tâm linh của địa phương”. Nói là làm. Cùng với vận động con cháu, anh em trong khu và các cụ cao niên tham gia hiến đất và giải toả toàn tuyến, cụ Tắc đã tiên phong chặt hạ 25 cây nhãn cổ thụ đồng thời hiến hơn trăm m2 đất mặt đường cho xã mà không đòi hỏi việc đền bù. Cùng mong muốn có tuyến đường mới thuận tiện cho việc đi lại, phát triển KT-XH và cho con cháu được đi học thuận tiện hơn, trên 40 hộ dân toàn tuyến đã hiến gần 6.000m2 đất và tài sản trên đất với tổng trị giá trên 1 tỷ đồng cho xã làm đường mà không đòi hỏi đền bù. Con đường cấp 5 miền núi là một trong nhiều công trình ghi dấu ấn sự đồng thuận của nhân dân cùng nhau hiến đất vì việc chung.

 

Theo quy hoạch xây dựng NTM tại các địa phương nhiều công trình hạ tầng được triển khai xây dựng, khắp các làng quê, ngõ xóm đều trở thành những công trường. Nhiều xã đã gần chạm đích NTM khi có trên 10 tiêu chí đạt theo Bộ tiêu chí Quốc gia.

 

  • Làm gì để huy động sức dân?

 

Trải qua nhiều năm giữ cương vị Chủ tịch UBND xã, ông Đinh Văn Lúa chia sẻ kinh nghiệm: “Nơi nào đường càng khó đi, vận động người dân làm đường, xây cầu càng dễ. Bởi những công trình này rất thiết thực đối với đời sống của bà con. Nhưng phần lớn nông dân còn nghèo nên có gì góp nấy, chủ yếu là ngày công lao động. Làm việc với nông dân, nói phải đi đôi với làm, phải rạch ròi, minh bạch trong tài chính dù chỉ vài chục ngàn đồng. Có làm được điều này thì mới mong người dân tin tưởng, ủng hộ và làm theo...”. Xã Trung Sơn có 100% hộ dân sinh sống nhờ vào nông nghiệp, thu nhập bình quân đầu người hằng năm đạt rất thấp, tuy nhiên người dân ở đây luôn ý thức được trách nhiệm đóng góp tiền, đất đai, hoa màu, ngày công để xây dựng đường giao thông nông thôn, trường học, nhà văn hóa... “Tất cả công việc liên quan đến quyền lợi của người dân phải có sự bàn bạc, thống nhất trong nội bộ Đảng, chính quyền và đoàn thể. Đặc biệt, làm gì cũng phải suy tính thiệt hơn, tận dụng triệt để những gì dân đóng góp để phục vụ lại cho dân với tinh thần tiết kiệm thì dân mới tin và sẵn sàng ủng hộ”- Ông Lúa khẳng định.

 

Trong công cuộc xây dựng NTM, nông dân là chủ thể. Vai trò này thể hiện trong việc: Tham gia ý kiến vào đề án và bản đồ quy hoạch NTM cấp xã; tham gia vào lựa chọn những công việc gì cần làm trước, cần làm sau để thiết thực với yêu cầu của người dân trong xã và phù hợp với khả năng, điều kiện của địa phương. Ngoài ra, nông dân có quyền quyết định mức đóng góp các công trình công cộng của thôn, xã; cử đại diện (Ban giám sát) để tham gia quản lý và giám sát các công trình xây dựng của xã... Tuy nhiên, vấn đề đặt ra hiện nay là: Làm gì để phát huy vai trò chủ thể của người dân trong điều kiện phần lớn đời sống người dân còn nghèo, trình độ dân trí so với mặt bằng chung của cả nước còn thấp? Trong khi đó, đòi hỏi của công cuộc xây dựng NTM, phát huy vai trò nông dân là thực hiện đồng bộ, có hệ thống gồm các biện pháp về kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục, y tế, môi trường... nhằm khơi dậy, sử dụng, phát triển trên tất cả các yếu tố cấu thành: Số lượng, chất lượng. Đây lại là vấn đề khó. Kinh nghiệm phát huy vai trò của nông dân trong xây dựng NTM ở xã Hợp Hải xác định mục tiêu tiên quyết là phải vận động người dân tham gia vào quá trình xây dựng NTM ngay từ đầu. Ông Lê Văn Thành - Chủ tịch UBND xã Hợp Hải cho biết: Sau gần một năm triển khai, người dân xã Hợp Hải rất đồng tình chủ trương xây dựng NTM. Bởi lẽ, trong cách làm, xã chọn mỗi khu hành chính từ 3-5 nông dân tiêu biểu, có uy tín, có sức ảnh hưởng trong cộng đồng làm nòng cốt triển khai xây dựng NTM từ đó dễ dàng tạo sự chuyển biến trong từng hộ gia đình, từng người dân. Do vậy, mặc dù không phải là xã được chọn làm điểm của tỉnh nhưng cho đến nay xét theo tiêu chí NTM thì Hợp Hải đã có đến 17/19 tiêu chí đạt. Ông Nguyễn Đức Thiện - Giám đốc Sở NN-PTNT Phó Trưởng Ban chỉ đạo chương trình XD NTM của tỉnh cho rằng: Thực tế thời gian qua, các địa phương trong tỉnh đã làm tốt việc phát huy nguồn lực nông dân để xây dựng và phát triển nông thôn, nhất là phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn. Vấn đề quan trọng đặc biệt hiện nay, các cấp ủy đảng, chính quyền và đoàn thể, nhất là cấp xã phải tăng cường mạnh mẽ công tác tuyên truyền để người dân hiểu rõ mục đích, nội dung, tư tưởng chỉ đạo, cơ chế chính sách của Đảng và Nhà nước về xây dựng NTM. Mỗi cán bộ, đảng viên phải là những đầu tàu trong phong trào này. Có như vậy mới huy động được sức dân tham gia quá trình xây dựng NTM theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”.

 

  • Giải quyết bài toán tăng thu nhập nông hộ

 

Một trong những yêu cầu “khắt khe” của Bộ tiêu chí quốc gia về NTM là các tiêu chí về thu nhập, chuyển đổi cơ cấu lao động và tỷ lệ hộ nghèo. Tìm lời giải cho bài toán này không hề đơn giản đối với các địa phương bởi lẽ, hiện nay, ở Phú Thọ, tình trạng thiếu lao động vào mùa thu hoạch, thiếu vốn trong sản xuất nông nghiệp vẫn khá phổ biến, khiến hiệu quả sản xuất nông nghiệp chưa cao. Thêm vào đó, cơ sở hạ tầng, nhất là giao thông vùng nông thôn còn nhiều hạn chế, khó kêu gọi các doanh nghiệp đầu tư cơ sở sản xuất, giải quyết việc làm, góp phần chuyển đổi ngành nghề, cơ cấu lao động nông thôn.

 

Ngoài 60 tuổi, ông Bùi Đình Hoàn (khu Đồng Tào – Thu Cúc – Tân Sơn) vẫn miệt mài lao động trên phần đất canh tác của mình. Ông cho biết: Con cái của ông đều ở tuổi thanh niên trai tráng. Chúng về các đô thị lớn làm  thuê, không đứa nào chịu ở lại quê nhà lao động nông nghiệp. Vào vụ thu hoạch, không có người làm phải thuê lao động nhưng cũng chỉ là lao động có tuổi”. Hoàn cảnh của gia đình ông Hoàn không phải hiếm. Hiện nay ở nông thôn, trên những cánh đồng cấy lúa, trồng rau màu, hay đồi cây nguyên liệu, phần lớn là những nông dân từ 40 tuổi trở lên làm việc, còn đa số lao động trẻ vùng nông thôn đã tập trung ở những khu đô thị tìm việc. Họ muốn “ly nông” nhưng không tránh khỏi “ly hương”. Không chỉ thiếu lao động, nguồn vốn sản xuất cũng đang là vấn đề khá nan giải của nhiều nông dân trong bối cảnh hiện nay. Từ nhiều năm nay, thực hiện chủ trương kiềm chế lạm phát, nhiều tổ chức tín dụng thắt chặt việc cho vay. Giá cả nông sản, sản xuất nông nghiệp liên tục bấp bênh khiến nhiều nông dân khó tiếp cận các nguồn vay từ các tổ chức tín dụng. Thêm vào đó, chi phí đầu vào của sản xuất nông nghiệp hiện nay đang trên đà tăng theo việc điều chỉnh tỷ giá giữa USD và VND, giá bán lẻ xăng dầu tăng...; nhiều đại lý cung ứng vật tư nông nghiệp không tiếp tục cho nông dân nợ gối đến kỳ thu hoạch như trước. Thực trạng này khiến sản xuất nông nghiệp đã khó nay càng khó hơn.

 

Bởi vậy, giải pháp đẩy mạnh đào tạo nghề gắn với cho vay vốn và giải quyết việc làm sẽ là cách làm hiệu quả nhất để tăng thu nhập cho nông dân. Tuy nhiên triển khai thực hiện như thế nào là vấn đề phức tạp hơn nhiều. Trước mắt cần triển khai dồn điền đổi thửa để các vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung thuận lợi cho việc ứng dụng các thành tựu mới của khoa học - công nghệ để nâng cao năng suất lao động và hiệu quả của sản xuất. Như vậy, nếu coi trọng người nông dân là chủ thể phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn thì việc cải thiện đời sống, tăng thu nhập cho nông dân có ý nghĩa quan trọng.

 

 

Kỳ 2: Tạo sức bật cho “tam nông”

 

 

Kim Chi
.
.
.
.
.